Paryska pracownia Chartier-Corbasson Architectes zamieniła zamknięte, zaniedbane podziemne przejście pod ogrodami Trocadéro w toaletę publiczną. Projekt, oparty na zestawieniu stali nierdzewnej i patynowanej, trafił do finału kategorii Heritage w konkursie Dezeen Awards 2026.
Tunel z wystawy z 1937 roku
Przejście zaprojektował Roger Lardat na Wystawę Światową w 1937 roku. Jego wejścia mają charakterystyczne otwory w różowawym betonie obrabianym młotkowaniem, a wnętrze wyłożono krzemieniem. Na tych ścianach pod koniec drugiej wojny światowej amerykańscy żołnierze zostawili wyryte graffiti.
Przez lata tunel był niedostępny dla zwiedzających i służył jako magazyn paryskich służb sprzątających. Architekci chcieli pokazać jego przemyślany, użytkowy charakter i jednocześnie nadać mu nową funkcję.
Stal nierdzewna na tle krzemienia
Zabytkowe wejścia z obu stron starannie odnowiono. Osadzono w nich nowe bramy ze stali Corten, w które wbudowano rzeźbiarskie elementy do siedzenia. Kopułowe świetliki doświetlające te strefy zyskały szklane pustaki wykonane na zamówienie. Ich kształt powtarzają okrągłe umywalki ze stali nierdzewnej.
Większość toalet mieści się w rzędzie kabin ze stali nierdzewnej, wstawionych między krzemienne ściany głównego korytarza. Drzwi otwierają się naprzemiennie z różnych stron, dzięki czemu przejście działa w obu kierunkach. Przy jednym z wejść kabiny ukryto w półokrągłych niszach i zamknięto po prostu stalowymi drzwiami. Tam, gdzie się dało, architekci ograniczyli ingerencję w istniejącą konstrukcję.
Pracownia opisuje to tak:
- „Bezpośrednie wykorzystanie podziemnej przestrzeni, bez rozbudowy i przeróbek, świadczy o powściągliwym i inteligentnym podejściu do przekształcania miasta” – podało studio Chartier-Corbasson Architectes.
Zasadą jest wyraźny kontrast materiałów: stal nierdzewna podkreśla pierwotne krzemienne ściany i beton, a całość wydobywa przemyślane oświetlenie sztuczne.
Wentylacja, odwodnienie i budowa poza placem
W podziemiach wprowadzono wentylację naturalną. Dodano też stalowe rynny, które pomagają kontrolować wodę przesiąkającą z góry. Ponieważ obiekt leży w ruchliwym parku, większość nowych elementów wykonano poza miejscem budowy. Miało to ograniczyć utrudnienia i ilość odpadów.
Realizacja jest częścią masterplanu OnE, czyli zagospodarowania przestrzeni publicznych i ogrodów wokół Wieży Eiffla. Konkurs na ten plan w 2019 roku wygrały paryska pracownia Chartier-Corbasson Architectes i londyńskie studio Gustafson Porter + Bowman. Autorzy publikacji przypominają też o innych próbach podniesienia poziomu toalet publicznych. Należą do nich londyński budynek Studio Weave, obłożony kamieniem odzyskanym z rozbiórki biurowca, oraz 17 toalet w Tokio zaprojektowanych przez znanych architektów.
Co to oznacza dla czytelnika w Polsce
Projekt dotyczy Paryża i nie ma bezpośredniego związku z polskimi przepisami ani wymogami unijnymi. Pokazuje jednak podejście, które można odnieść także do naszych miast: zamiast stawiać nowy obiekt, można przystosować nieużywaną, często zapomnianą infrastrukturę, zachowując jej historyczny charakter. Podobne pytania o los zamkniętych podziemi czy pasaży pojawiają się również w polskich miastach.
Dla turystów odwiedzających okolice Wieży Eiffla to z kolei informacja, że w jednym z najbardziej uczęszczanych miejsc Paryża powstała nowa toaleta publiczna. W materiale źródłowym nie podano jednak godzin otwarcia ani ewentualnych opłat, więc przed wizytą warto sprawdzić aktualne informacje.
Źródło: Dezeen – „Public toilets in Paris by Chartier-Corbasson „elevate the ordinary””
